Cov pa oxygen hauv peb lub ntiaj teb cov dej tab tom txo qis sai thiab ntau heev—txij li cov pas dej mus rau dej hiav txwv. Kev poob oxygen zuj zus tsis yog tsuas yog hem cov ecosystem xwb, tab sis kuj hem cov neeg ua neej nyob ntawm cov zej zog loj thiab thoob plaws ntiaj teb, raws li cov kws sau ntawv ntawm kev tshawb fawb thoob ntiaj teb uas muaj GEOMAR luam tawm hnub no hauv Nature Ecology & Evolution.
Lawv hu kom paub txog qhov poob ntawm cov pa oxygen hauv cov dej kom ua rau muaj kev cuam tshuam thoob ntiaj teb, txhawm rau tsom mus rau kev soj ntsuam thoob ntiaj teb, kev tshawb fawb thiab kev ntsuas nom tswv.
Cov pa oxygen yog qhov tseem ceeb rau lub neej hauv ntiaj teb no. Kev poob cov pa oxygen hauv dej, tseem hu ua kev tshem tawm cov pa oxygen hauv dej, yog qhov kev hem thawj rau lub neej ntawm txhua qib. Pab pawg kws tshawb fawb thoob ntiaj teb piav qhia txog kev tshem tawm cov pa oxygen tas mus li ua rau muaj kev hem thawj loj rau kev ua neej nyob ntawm ntau lub zej zog thiab rau kev ruaj khov ntawm lub neej hauv peb lub ntiaj teb.
Cov kev tshawb fawb yav dhau los tau txheeb xyuas cov txheej txheem thoob ntiaj teb, hu ua cov ciam teb ntawm lub ntiaj teb, uas tswj hwm qhov kev nyob thiab kev ruaj khov ntawm lub ntiaj teb. Yog tias dhau qhov kev txwv tseem ceeb hauv cov txheej txheem no, qhov kev pheej hmoo ntawm kev hloov pauv ib puag ncig loj, sai lossis tsis rov qab tau ("cov ntsiab lus hloov pauv") nce ntxiv thiab kev ua siab ntev ntawm peb lub ntiaj teb, nws qhov kev ruaj khov, raug kev phom sij.
Ntawm cuaj lub ciam teb ntawm lub ntiaj teb no muaj xws li kev hloov pauv huab cua, kev hloov pauv kev siv av, thiab kev poob ntawm ntau yam tsiaj txhu thiab nroj tsuag. Cov kws sau ntawv ntawm txoj kev tshawb fawb tshiab sib cav tias kev tso pa oxygen hauv dej teb rau, thiab tswj hwm, lwm cov txheej txheem ciam teb ntawm lub ntiaj teb.
"Nws yog ib qho tseem ceeb uas yuav tsum ntxiv cov pa oxygen hauv dej rau hauv daim ntawv teev cov ciam teb ntawm lub ntiaj teb," Xibfwb Dr. Rose los ntawm Rensselaer Polytechnic Institute hauv Troy, New York, tus thawj coj ntawm phau ntawv tshaj tawm no hais. "Qhov no yuav pab txhawb nqa thiab tsom mus rau kev saib xyuas thoob ntiaj teb, kev tshawb fawb, thiab kev siv zog los pab peb cov ecosystem hauv dej thiab, ua rau, lub zej zog dav."
Thoob plaws txhua lub ecosystem hauv dej, txij li cov kwj deg thiab cov dej ntws, cov pas dej, cov pas dej khaws dej, thiab cov pas dej mus rau cov ntug dej hiav txwv, ntug dej hiav txwv, thiab dej hiav txwv qhib, cov pa oxygen uas yaj tau poob qis sai thiab tseem ceeb hauv kaum xyoo dhau los.
Txij li xyoo 1980 los, cov pas dej thiab cov pas dej khaws dej tau poob cov pa oxygen txog li 5.5% thiab 18.6% feem. Txij li xyoo 1960 los, dej hiav txwv tau poob cov pa oxygen li ntawm 2%. Txawm hais tias tus lej no zoo li me me, vim yog qhov dej hiav txwv loj heev, nws sawv cev rau qhov loj ntawm cov pa oxygen uas poob.
Cov kab ke hauv dej hiav txwv kuj tau ntsib kev hloov pauv ntau ntawm kev txo cov pa oxygen. Piv txwv li, cov dej nruab nrab ntawm Central California tau poob 40% ntawm lawv cov pa oxygen hauv ob peb xyoos dhau los. Cov ntim ntawm cov kab ke hauv dej uas cuam tshuam los ntawm kev txo cov pa oxygen tau nce ntxiv ntau heev thoob plaws txhua hom.
"Cov ua rau cov pa oxygen hauv dej poob yog lub ntiaj teb sov vim yog cov pa roj av thiab cov khoom noj khoom haus los ntawm kev siv av," tus sau ntawv Dr. Andreas Oschlies, Xibfwb ntawm Marine Biogeochemical Modelling ntawm GEOMAR Helmholtz Center for Ocean Research Kiel hais.
Yog tias qhov kub ntawm dej nce siab, qhov kev yaj ntawm cov pa oxygen hauv dej yuav txo qis. Tsis tas li ntawd, kev sov ntawm lub ntiaj teb ua rau muaj kev sib cais ntawm cov dej, vim tias cov dej sov dua, tsis muaj ntsev ntau nrog qhov ceev qis dua nyob rau saum cov dej txias dua, tob dua hauv qab.
Qhov no ua rau cov txheej tob uas tsis muaj oxygen sib pauv nrog cov dej saum npoo uas muaj oxygen ntau. Tsis tas li ntawd xwb, cov khoom noj khoom haus los ntawm thaj av txhawb nqa cov algal blooms, uas ua rau muaj oxygen ntau dua thaum cov khoom siv organic ntau dua poob thiab raug cov kab mob me me lwj hauv qhov tob.
Cov cheeb tsam hauv hiav txwv uas muaj cov pa oxygen tsawg heev uas cov ntses, cov qwj lossis cov crustaceans tsis tuaj yeem muaj sia nyob lawm ua rau muaj kev hem thawj tsis yog rau cov kab mob lawv tus kheej xwb, tab sis kuj tseem muaj kev cuam tshuam rau cov kev pabcuam ecosystem xws li kev nuv ntses, kev ua liaj ua teb hauv dej, kev ncig tebchaws thiab kev coj noj coj ua.
Cov txheej txheem microbiotic hauv thaj chaw uas tsis muaj oxygen kuj tsim cov pa roj av uas muaj zog xws li nitrous oxide thiab methane, uas tuaj yeem ua rau lub ntiaj teb sov ntxiv thiab yog li ua rau muaj kev txo qis oxygen.
Cov kws sau ntawv ceeb toom: Peb tab tom mus txog qhov tseem ceeb ntawm kev tso pa oxygen hauv dej uas thaum kawg yuav cuam tshuam rau ntau lwm qhov ciam teb ntawm lub ntiaj teb.
Xibfwb Dr. Rose hais tias, "Cov pa oxygen uas yaj hauv dej tswj lub luag haujlwm ntawm dej hiav txwv thiab dej qab zib hauv kev hloov pauv huab cua ntawm lub ntiaj teb. Kev txhim kho cov pa oxygen ntau ntxiv nyob ntawm kev daws cov teeb meem tseem ceeb, suav nrog kev sov ntawm huab cua thiab cov dej ntws los ntawm cov toj roob hauv pes uas tau tsim kho."
"Kev ua tsis tau los daws qhov teeb meem ntawm cov pa oxygen hauv dej, thaum kawg, yuav tsis tsuas yog cuam tshuam rau cov ecosystem xwb tab sis kuj tseem cuam tshuam rau kev lag luam, thiab lub zej zog thoob ntiaj teb."
Cov qauv kev tso pa oxygen hauv dej sawv cev rau qhov ceeb toom meej thiab kev hu kom ua haujlwm uas yuav tsum txhawb kev hloov pauv kom qeeb lossis txo qhov ciam teb ntawm lub ntiaj teb no.
Cov pa oxygen uas yaj hauv dej zoo
Lub sijhawm tshaj tawm: Lub Kaum Hli-12-2024
